Ransomware – jak działa i jak się chronić przed zaszyfrowaniem plików?

Wyobraź sobie, że włączasz rano komputer, a na ekranie widzisz wielki czerwony zegar odliczający czas i komunikat: “Twoje pliki zostały zaszyfrowane. Wyślij 0.5 Bitcoina (ok. 100 000 zł), aby otrzymać klucz, albo stracisz wszystko na zawsze.”

To nie jest scena z filmu. To ransomware – najgroźniejszy rodzaj wirusa komputerowego w 2026 roku. Atakuje szpitale, urzędy, fabryki, ale też zwykłych ludzi. Nie kradnie Twoich danych po cichu (jak spyware). Bierze je jako zakładników.

---

Jak działa Ransomware? (Anatomia Ataku)

1. Infekcja: Klikasz w złośliwy załącznik w mailu (“Faktura_pilne.doc”) albo pobierasz cracka do gry. Wirus po cichu instaluje się w systemie.
2. Szyfrowanie: Ransomware szuka wszystkich plików, na których Ci zależy: dokumentów (.docx), zdjęć (.jpg), baz danych. Używa silnego szyfrowania (AES/RSA), którego nie da się złamać bez klucza.
3. Szantaż: Wyświetla notkę z żądaniem okupu (Ransom Note) i instrukcją jak kupić kryptowaluty. Często grozi też, że jeśli nie zapłacisz, opublikuje Twoje prywatne dane w sieci (Double Extortion).

---

Czy płacić okup?

Krótka odpowiedź: NIE. Dłuższa odpowiedź: Płacenie okupu to finansowanie przestępców. A co gorsza – nie masz żadnej gwarancji, że po wpłacie odzyskasz pliki. Według statystyk z 2025 roku, tylko 60% ofiar, które zapłaciły, faktycznie otrzymało działający dekryptor. Płacąc, stajesz się “dojną krową”. Hakerzy mogą wrócić za miesiąc po więcej, bo wiedzą, że płacisz.

---

Jak się bronić? (Zasada 3-2-1)

Jedyną stuprocentową ochroną przed ransomware jest posiadanie kopii zapasowej, do której wirus nie ma dostępu. Stosuj złotą zasadę backupu 3-2-1:

• 3 kopie danych: Oryginał + 2 kopie.
• 2 różne nośniki: Np. dysk zewnętrzny i chmura.
• 1 kopia offline: To najważniejszy punkt. Dysk USB, który jest odłączony od komputera. Jeśli ransomware zaszyfruje Twój dysk C: i podłączony dysk D:, to zaszyfruje też dysk E: (zewnętrzny), jeśli jest wpięty. Dysk w szufladzie jest bezpieczny.

---

Co robić podczas ataku?

Jeśli zobaczysz ten straszny komunikat:

1. Odłącz internet: Natychmiast wypnij kabel sieciowy lub wyłącz Wi-Fi. Ransomware często łączy się z serwerem C2 (Command & Control) po klucze szyfrujące. Przerwanie połączenia może (czasem) zatrzymać proces.
2. Nie wyłączaj komputera: Zrób zdjęcie komunikatu telefonem. Czasem restart powoduje usunięcie wirusa, ale pliki pozostają zaszyfrowane, a Ty tracisz instrukcję odzyskania (co paradoksalnie utrudnia sprawę, jeśli jednak zdecydujesz się na negocjacje).
3. Zgłoś to: Strona No More Ransom (nomoreransom.org) to projekt Europolu i firm antywirusowych. Wgraj tam jeden zaszyfrowany plik. Może się okazać, że to stary wariant wirusa, do którego klucz jest już znany i odzyskasz dane za darmo!

---

Ochrona prewencyjna w 2026

1. Aktualizacje: Windows i Office muszą być aktualne. Wiele ataków (np. WannaCry) wykorzystuje stare luki (SMB), które zostały załatane lata temu.
2. Ochrona przed Ransomware w Windows: Wejdź w Zabezpieczenia Windows -> Ochrona przed wirusami i zagrożeniami -> Ochrona przed ransomware. Włącz Wspólny dostęp do folderów. To funkcja, która blokuje nieznanym programom możliwość zmiany plików w Twoich Dokumentach.
3. Nie otwieraj makr: Jeśli Word prosi o “Włączenie zawartości” w dokumencie z maila – to na 99% wirus.

---

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)