Cookies i trackery – kompletny przewodnik dla początkujących

“Ta strona używa plików cookies…” – to zdanie, które widziałeś tysiące razy. Klikasz “Akceptuj”, bo chcesz po prostu przeczytać artykuł. Ale co tak naprawdę się wtedy dzieje? Czy ciastka są złe? Czy trackery to szpiedzy? W 2026 roku świadomość tego, na co się zgadzasz, jest kluczowa.

Ten przewodnik wyjaśni Ci w prostych słowach, jak działa zaplecze internetu, dlaczego niektóre ciasteczka są niezbędne, a inne niebezpieczne, oraz jak skutecznie zapanować nad tym chaosem.

Co to są Pliki Cookies? (Ciasteczka)

Plik cookie to mały plik tekstowy (.txt), który strona internetowa zapisuje na Twoim komputerze lub telefonie. Służy on do zapamiętywania informacji o Tobie.

Rodzaje ciasteczek:

1. Ciasteczka Sesyjne (Session Cookies)

   • Co robią: Działają tylko dopóki masz otwartą przeglądarkę.
   • Przykład: Dodajesz buty do koszyka w sklepie online. Przechodzisz na inną podstronę, a buty nadal są w koszyku. To zasługa ciasteczka sesyjnego. Bez niego sklep “zapomniałby” o Twoim wyborze przy każdym kliknięciu.
   • Werdykt: Niezbędne i bezpieczne.

2. Ciasteczka Stałe (Persistent Cookies)

   • Co robią: Zostają na Twoim dysku przez określony czas (dni, miesiące, a nawet lata).
   • Przykład: Zaznaczasz opcję “Zapamiętaj mnie” przy logowaniu. Wracasz za tydzień i nadal jesteś zalogowany.
   • Werdykt: Wygodne, ale mogą być używane do śledzenia.

3. Ciasteczka Podmiotów Trzecich (Third-Party Cookies)

   • Co robią: Są tworzone nie przez stronę, którą odwiedzasz (np. onet.pl), ale przez firmy zewnętrzne (np. Google, Facebook, sieci reklamowe), których skrypty są zaszyte na tej stronie.
   • Przykład: Czytasz bloga o wędkarstwie, a potem na Facebooku widzisz reklamę wędek. To third-party cookie śledziło Cię między stronami.
   • Werdykt: Główne zagrożenie dla prywatności. W 2026 roku są powoli wycofywane przez przeglądarki (np. Chrome Privacy Sandbox), ale wciąż powszechne.

Czym różnią się Trackery od Cookies?

Cookie to tylko technologia zapisu danych. Tracker (program śledzący) to szersze pojęcie. Tracker to skrypt (fragment kodu), który:

1. Zbiera dane o Twoim zachowaniu (gdzie klikasz, jak długo czytasz).
2. Tworzy Twój profil.
3. Wysyła te dane na serwery firmy reklamowej.

Tracker może używać cookies, ale może też używać innych metod, takich jak Fingerprinting, Local Storage czy ETags (niewidoczne znaczniki w pamięci podręcznej).

W skrócie: Każdy tracker śledzi, ale nie każde cookie jest złe.

Jak sprawdzić, kto Cię śledzi?

Nie musisz wierzyć na słowo. Możesz to zobaczyć na własne oczy używając narzędzi:

1. Blacklight (od The Markup): Wpisz adres dowolnej strony, a narzędzie pokaże listę wykrytych trackerów i ciasteczek.
2. Rozszerzenie uBlock Origin: Ikona na pasku przeglądarki pokazuje licznik zablokowanych elementów. Wejdź na popularny portal informacyjny – licznik często pokazuje 20, 30, a nawet 50 zablokowanych skryptów!

RODO i te “wkurzające okienka”

W Unii Europejskiej mamy RODO (GDPR), które wymusza na stronach uzyskanie Twojej zgody na śledzenie. Niestety, doprowadziło to do tzw. Cookie Fatigue (zmęczenia ciasteczkami). Strony celowo projektują banery tak, by przycisk “Akceptuj wszystko” był wielki i zielony, a “Odrzuć” lub “Ustawienia” były małe, szare i ukryte. To tzw. Dark Patterns.

Co robić z banerami?

• Nigdy nie klikaj bezmyślnie “Akceptuj”.
• Szukaj przycisku “Odrzuć wszystko” (Reject All) – musi tam być (często w rogu).
• Jeśli nie ma, wejdź w “Ustawienia” i odznacz wszystko poza “Niezbędnymi” (Necessary).
• Zainstaluj wtyczkę “I don’t care about cookies” (lub filtr w uBlock) – automatycznie ukrywa banery, zazwyczaj akceptując minimum wymagane do działania strony.

Jak skutecznie blokować śledzenie w 2026?

Samo kasowanie ciasteczek to syzyfowa praca. Lepiej zapobiegać ich tworzeniu.

Krok 1: Wyczyść obecne ciasteczka

W ustawieniach przeglądarki (Ctrl+Shift+Delete) wyczyść “Pliki cookie i inne dane witryn”. Uwaga: Zostaniesz wylogowany ze wszystkich stron.

Krok 2: Skonfiguruj przeglądarkę

• W Chrome: Ustawienia -> Prywatność i bezpieczeństwo -> Pliki cookie innych firm -> Blokuj pliki cookie innych firm.
• W Firefox: “Wzmocniona ochrona przed śledzeniem” ustawiona na “Ścisła” (Strict). Blokuje to większość trackerów automatycznie.

Krok 3: Zainstaluj blokery

• uBlock Origin: Blokuje reklamy i skrypty śledzące zanim się załadują.
• Privacy Badger: Narzędzie od EFF, które “uczy się” blokować trackery na podstawie ich zachowania.

Krok 4: Używaj kontenerów (dla zaawansowanych)

Rozszerzenie Firefox Multi-Account Containers pozwala izolować Twoją tożsamość. Możesz mieć osobny “kontener” dla Facebooka, osobny dla Banku i osobny dla Zakupów. Facebook nie zobaczy, co robisz w kontenerze Bankowym, bo nie mają wspólnych ciasteczek.

Ciasteczka a bezpieczeństwo

Ciasteczka to nie tylko prywatność, to też bezpieczeństwo. Atak Session Hijacking polega na kradzieży Twojego aktywnego ciasteczka sesyjnego. Jeśli haker je zdobędzie (np. przez niezabezpieczone Wi-Fi), może wejść na Twoje konto na Facebooku bez podawania hasła – bo dla serwera “ciasteczko = zalogowany użytkownik”. Dlatego tak ważne jest używanie stron szyfrowanych (HTTPS) i unikanie logowania się w publicznych sieciach bez VPN.

---

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)